Odpowiedź. Roszczenia z tytułu braku możliwości lub istotnego ograniczenia korzystania z nieruchomości w sposób dotychczasowy, w związku z uchwaleniem miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego lub jego zmianą, ulegają przedawnieniu na podstawie art. 118 k.c. Uzasadnienie. Dlatego też błędne i wypaczające sens regulacji jest stosowanie art. 154 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami podczas dokonywania porównania dopuszczalnego sposobu korzystania z nieruchomości sprzed planu i po jego wejściu w życie dla potrzeb ustalenia zaistnienia niemożności bądź istotnego ograniczenia kontynuowania przez Kiedy otrzymam świadczenie z tytułu utraty dochodu? Ubezpieczenie zapewnia wypłatę środków w sytuacji utraty dochodu, spowodowanej chorobą lub nieszczęśliwym wypadkiem. W tym okresie, gdy ubezpieczony nie może czasowo wykonywać zawodu, ubezpieczyciel wypłaci świadczenia, zgodnie z wariantem i sumą gwarancyjną polisy. Odszkodowanie otrzymane od kontrahenta z tytułu nienależytego wykonania przez niego umowy nie zostało także zwolnione z podatku na podstawie art. 17 ustawy o PDOP. W związku z powyższym, w sytuacji, gdy spółka otrzyma od kontrahenta odszkodowanie z tytułu nienależytego wykonania umowy przez kontrahenta, to wartość tego odszkodowania . Warszawa, dnia ……………..r. Sąd Rejonowy dla WarszawyWydział … Cywilny1ul. ……Warszawa2 Powód: Jan Kowalskiul. Piękna 125 m. 1300 – 100 Warszawa Pozwany: Towarzystwo Ubezpieczeń……. Akacjowa 13500 – 001 Warszawa Wartość przedmiotu sporu: zł. Pozew o zapłatę. Wnoszę o:1. zasądzenie od pozwanego Towarzystwa Ubezpieczeń…. S..A. na rzecz powoda Jana Kowalskiego kwotę zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 15 maja 2008 r. do dnia zapłaty,2. zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda zwrotu kosztów postępowania - według norm przepisanych, Ponadto wnoszę o:3. dopuszczenie dowodu z akt szkodowych pozwanego nr 3256/OC/CLSM/FI/084. dopuszczenie dowodu z dokumentów prywatnych w postaci: 1) wyceny niezależnego rzeczoznawcy ….. z dnia…… , 2) oferty sprzedaży pojazdu ….. z dnia ….. 3) oferty sprzedaży pojazdu ……z dnia….., 4) oferty kupna ….. z dnia…….., 5) oferty kupna ….z dnia………, - na okoliczność utraty wartości pojazdu przed uszkodzeniem i po dopuszczenie dowodu z przesłuchania rzeczoznawcy …. w charakterze świadka na ww. dopuszczenie dowodu z wysłuchania powoda,7. przeprowadzenie rozprawy również pod nieobecność powoda,8. nadanie wyrokowi rygoru natychmiastowej wykonalności. UZASADNIENIE W dniu 10 marca 2008 r. doszło do wypadku komunikacyjnego, w wyniku którego uszkodzeniu uległ samochód powoda marki Ford Mondeo o nr rej. WXZ 678F W kolizji tej uczestniczyli: Jan Kowalski - poszkodowany kierujący pojazdem marki Ford Mondeo oraz Olgierd Szyszko sprawca zdarzenia kierujący pojazdem Fiat Duplo o nr rej. KTN 1801. Na miejsce zdarzenia została wezwana Policja, która wskazała jako sprawcę kolizji kierującego Fiatem Duplo. Sprawca przyjął mandat karny oraz złożył oświadczenie, w którym przyznał się do spowodowania kolizji przekazując poszkodowanemu oświadczenie w tym zakresie. Olgierd Szyszko zawarł umowę ubezpieczenia w zakresie obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadacza pojazdu mechanicznego za szkody związane z ruchem tego pojazdu i posiadał polisę OC u pozwanego Towarzystwa Ubezpieczeń ………. o nr OC/00012498/2008. Poszkodowany niezwłocznie zgłosił u pozwanego szkodę celem jej likwidacji z polisy OC sprawcy – Olgierda Szyszko. Dowód: akta szkodowe postępowania likwidacyjnego pozwanego nr 3256/OC/CLSM/FI/08. Poszkodowany zlecił naprawę samochodu wskazanemu przez ubezpieczyciela autoryzowanemu warsztatowi naprawczemu prowadzonemu przez ASO Warszawa przy ul. 17-tego stycznia 34 przy użyciu oryginalnych części zamiennych. Zakład naprawczy, po wykonaniu naprawy przedmiotowego samochodu, wystawił w dniu 4 kwietnia 2008 r. r. fakturę VAT. Koszty naprawy zostały przez pozwanego pokryte. Dowód: akta szkodowe jw. Pojazd został zakupiony przez powoda w dniu 2 października 2006 r. u autoryzowanego przedstawiciela marki FORD, jako samochód nowy. Samochód do dnia wypadku był używany przez 17 miesięcy. Wszelkie wymagane gwarancją serwisy były przeprowadzane w autoryzowanej stacji. Pojazd do daty kolizji nie miał żadnych uszkodzeń, był pojazdem absolutnie bezwypadkowym. Samochód po naprawie uzyskał pewną sprawność techniczną, co potwierdza przegląd techniczny, odnotowany w dowodzie rejestracyjnym. W dniu 5 kwietnia 2008 r. powód po zapoznaniu się z ofertami sprzedaży podobnego samochodu o podobnym przebiegu i wyposażeniu w specjalistycznej prasie oraz w internecie -wystawił ofertę sprzedaży pojazdu. Następnego dnia zjawił się pierwszy kupiec, który po szczegółowym obejrzeniu pojazdu wskazał, że pojazd był naprawiany i może za niego zaoferować kwotę niższą od średnich cen za podobne pojazdy. Sytuacja taka powtórzyła się kilkukrotnie. Dowód: oferty sprzedaży pojazdów o podobnych parametrach technicznych,oferty kupna pojazdu powoda. Biorąc pod uwagę oferty kupna powód uznał, że nie cała szkoda została naprawiona i w dniu 14 kwietnia 2008 r. zwrócił się do pozwanego z żądaniem wypłaty kwoty 12 600 zł. tytułem odszkodowania za utraconą wartość handlową pojazdu. Pozwany odmówił wypłaty, wskazując że odszkodowanie w pełnej wysokości zostało zrealizowane. Dowód: wezwanie do zapłaty za utraconą wartość handlową pojazdu z dnia…,odpowiedź ubezpieczyciela z dnia… . Z uwagi na odmowę wypłaty świadczenia powód wystąpił do stowarzyszenia niezależnych rzeczoznawców samochodowych o sporządzenie ekspertyzy w przedmiocie oceny stanu technicznego pojazdu oraz odpowiedź na pytanie, czy pojazd wskutek wypadku utracił na wartości handlowej (i jeżeli tak to wskazać o ile). Opinia sporządzona przez rzeczoznawcę wskazuje, że pojazd po naprawie odzyskał pewną sprawność techniczną, jednakże warsztat samochodowy nie był w stanie wykonać prac blacharskich i lakierniczych na takim poziomie, jak producent samochodowy. Potwierdził również, że ślady naprawy są łatwe do zidentyfikowania przez specjalistów. Wskazał również, iż po naprawie można dostrzec szczeliny technologiczne pomiędzy krawędziami drzwi po prawej stronie, luz lewych przednich drzwi, deformację podwozia wynikającą z przesunięcia podłogi, odkształcenie dachu oraz zauważalne nieprawidłowości położenia powłoki lakierniczej. W konkluzjach rzeczoznawca wskazał, że przez to, że pojazd był naprawiany, stracił on na wartości względem analogicznego pojazdu nie uczestniczącego w kolizji. Rzeczoznawca powołując się na stosowany przez ubezpieczyciela cennik oraz aktualne notowania giełdowe wskazał, że wartość rynkowa samochodów Ford Moneto rok 2006 o pojemności skokowej silnika l i wyposażeniu takim, jak samochód powoda, wynosi od zł do zł. Wartość samochodu po dokonaniu naprawy przez ASO wynosiła 80 % wartości pojazdu należącego do powoda, tj. zł. Szacunkowa zatem wartość szkody – w postaci utraconej wartości handlowej wynosi zł, tj. stanowi kwotę dochodzoną pozwem. Dowód: opinia rzeczoznawcy z dnia…,przesłuchanie rzeczoznawcy w charakterze świadka. W oparciu o opinię rzeczoznawcy powód ponownie wystąpił o zapłatę tytułem utraty wartości handlowej pojazdu kwoty zł. Ubezpieczyciel ponownie odmówił wypłaty odszkodowania. Zdaniem powoda odmowa wypłaty odszkodowania z tytułu utraty wartości handlowej przez ubezpieczyciela jest niezasadna, zaś roszczenie powoda powinno zostać spełnione. Zdaniem powoda podstawa oraz zakres odpowiedzialności ubezpieczyciela z tytułu ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadacza pojazdu mechanicznego wskazane są w ustawie z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym oraz Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (Dz. U. nr 124 poz. 1152) oraz – na podstawie art. 22 ww. ustawy - w kodeksie cywilnym. Tym samym należy uznać, że w przedmiotowej sprawie zastosowanie znajdą przepisy kodeksu cywilnego w kwestiach dotyczących uprawnień poszkodowanego oraz wysokości odszkodowania, w szczególności norma art. 361 kc wskazująca, że zobowiązany do naprawienia szkody powinien pokryć wszelkie koszty pozostające w związku przyczynowym ze szkodą. Tym samym dochodzona pozwem kwota stanowi wartość szkody w rozumieniu art. 361 kc i wynika z różnicy, jaką stanowi wartość pojazdu ze stanu sprzed zdarzenia oraz po jego naprawie. Dyspozycja art. 361 kc wskazuje, iż prawo polskie statuuje zasadę pełnego odszkodowania. Oznacza to, iż w razie zaistnienia szkody zobowiązany do jej naprawienia ponosi odpowiedzialność za wszelkie koszty z tego powodu wynikłe, a więc nie tylko straty realnie poniesione (rzeczywiste koszty naprawy), lecz także inny poniesiony przez poszkodowanego uszczerbek. Priorytetowa zasada pełnego odszkodowania oznacza zatem obowiązek naprawienia pełnej i pozostającej w związku przyczynowym ze zdarzeniem szkody poniesionej szkody w majątku poszkodowanego przez ubezpieczyciela. Zgodnie z tym założeniem ubezpieczyciel powinien ponieść nie tylko koszty naprawy wszelkich, uzasadnionych wydatków w celu przywrócenia uszkodzonego pojazdu do stanu sprzed szkody, lecz również ewentualną utratę wartości handlowej pojazdu. Skoro zatem szkodę w rozumieniu art. 361 stanowi różnica między stanem majątkowym poszkodowanego, który powstał po zdarzeniu szkodowym a stanem, jaki by istniał gdyby zdarzenie nie nastąpiło uznać należy, że gdy naprawa samochodu nie może doprowadzić do odtworzenia wartości, jaką samochód miał przed wypadkiem, to różnica wartości jest elementem szkody. Za prawidłowością przedstawionego powyżej wnioskowania przemawiają również argumenty wskazane w uzasadnieniu uchwały Sądu Najwyższego z dnia 12 października 2001 r. (sygn. akt. III CZP 57/01), w której Sąd podkreślił, że „przy określaniu miernika wartości rzeczy nieuzasadnione jest przeciwstawianie cen, które mogą być uzyskane przy jej zbywaniu i nabywaniu. Oczywiście, jednostkowe ceny takich samych samochodów mogą się różnić, jednakże podstawą ustalenia wartości rzeczy będącej przedmiotem powszechnego obrotu nigdy nie jest jednostkowa cena, która może wynikać z zupełnie przypadkowych okoliczności. Podstawą ustalenia wartości powinna być średnia cen. Anachronizmem wydaje się przyjmowanie różnych sposobów określania wartości takich samych rzeczy, w zależności od tego, czy są przeznaczone do normalnego używania i korzystania przez właściciela, czy też są przeznaczone do zbycia. W warunkach gospodarki rynkowej każda rzecz mająca wartość majątkową może być w każdym czasie przeznaczona na sprzedaż. Zbycie rzeczy jest takim samym uprawnieniem właściciela jak korzystanie z niej, wobec czego traci także znaczenie odróżnianie wartości użytkowej rzeczy od jej wartości handlowej. Miernikiem wartości majątkowej rzeczy jest pieniądz, a jej weryfikatorem rynek. Rzecz zawsze ma taką wartość majątkową, jaką może osiągnąć na rynku. Z przepisu art. 361 § 2 wynika zatem obowiązek pełnej kompensacji szkody. Wartość samochodu po jego naprawie to nic innego, jak jego wartość rynkowa. Ponieważ wartość ta w wyniku uszkodzenia, choć później wyeliminowanego, zmalała w stosunku do tej, jaką pojazd ten miałby na rynku, gdyby nie został uszkodzony, to kompensata powinna obejmować nie tylko koszty naprawy, ale także tę różnicę wartości”. Mając na uwadze powyższe rozważania oraz powołane przepisy, żądanie pozwu jest zasadne. Wniosek o nadanie wyrokowi rygoru natychmiastowej wykonalności powód argumentuje treścią przepisu art. 333 § 3 Załączniki: odpis pozwu, 1) wycena niezależnego rzeczoznawcy ….. z dnia …., 2) oferty sprzedaży pojazdu ….. z dnia ….., 3) oferty sprzedaży pojazdu ……z dnia……, 4) oferty kupna …..z dnia……., 5) oferty kupna …….z dnia…… 6) dowód uiszczenia opłaty sądowej3 1 Sąd Rejonowy jest właściwy w sprawach, w których wartość przedmiotu sporu (wartość dochodzonego roszczenia) nie przekracza kwoty zł. W przypadku gdy wartość przedmiotu sporu jest wyższa niż kwota zł, właściwy do rozpoznania sprawy jest Sąd Okręgowy. 2 Ogólna właściwość miejscowa Sądu wynika z kodeksu postępowania cywilnego i jest to miejsce zamieszkania (siedziby) pozwanego. Jednakże na podstawie art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym oraz Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (Dz. U. nr 124 poz. 1152 ze zm.) powództwo o roszczenie wynikające z umów ubezpieczeń obowiązkowych lub obejmujące roszczenia z tytułu tych ubezpieczeń można wytoczyć bądź według przepisów o właściwości ogólnej, bądź przed sąd właściwy dla miejsca zamieszkania lub siedziby poszkodowanego lub uprawnionego z umowy ubezpieczenia. W przypadku wskazania innego Sądu niż ogólna właściwość miejscowa należy wskazać w pozwie (w uzasadnieniu) ww. podstawę prawną. 3 W spawach o roszczenia majątkowe podstawowy wpis sądowy wynosi 5 % wartości przedmiotu sporu. Może być on uiszczony bądź na rachunek bankowy sądu, bądź bezpośrednio w kasie sądu albo znaczkami opłaty sądowej. Plan zagospodarowania przestrzennego jest instrumentem prawnym, służącym do zarządzania terenami gminy. Uchwalając plan, decyduje się o przeznaczeniu i zagospodarowaniu określonej przestrzeni, która jest przedmiotem partykularnych praw podmiotów prywatnych. Gmina stoi więc niejednokrotnie przed trudnym wyborem, który wiąże się ze swoistym wyważeniem interesu publicznego i prywatnego. Z uwagi na doniosłość uregulowań związanych z własnością, prawo to chronione jest przez ustawodawcę także w ustawie o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym. Ochronę tę urzeczywistniają z kolei przepisy, przyznające właścicielowi albo użytkownikowi wieczystemu nieruchomości możliwość dochodzenia odszkodowania w konkretnych sytuacjach, związanych z uchwaleniem planu zagospodarowania przestrzennego. Warto zaznaczyć, że prawo przyznaje właścicielowi wiele możliwości działania i to w różnych fazach wprowadzania nowego planu. Skupię się jednak przede wszystkim na zagadnieniu roszczenia odszkodowawczego. Samodzielność planistyczna gminy Zgodnie z powszechnie przyjętą zasadą samodzielności planistycznej gminy, należy podkreślić, że jej organy poprzez zmianę planu mogą praktycznie w swobodny sposób kształtować przeznaczenie nieruchomości. Trudno też doszukać się w przepisach obligatoryjności poinformowania wszystkich właścicieli i użytkowników wieczystych objętych planem o zmianach miejscowego planu. Wspomniane ograniczenia z punktu widzenia właścicieli są jednak uzasadnione ze względu na czasochłonność wdrażania inwestycji. Odszkodowanie zaś jest najmniej inwazyjnym środkiem do zaspokojenia ich roszczeń. W rozważaniach, związanych z problematyką wspomnianego odszkodowania, należy zacząć od odpowiedzi na pytanie: w jakich przypadkach otwiera się możliwość przed właścicielem nieruchomości skorzystania ze wspomnianego roszczenia? Otóż uprawnienie to powstaje w przypadku obniżenia wartości nieruchomości w związku z uchwaleniem lub zmianą planu miejscowego. Może się również zdarzyć, że nieruchomość w wyniku wprowadzonych zmian nie spełnia, bądź nie może spełniać, określonych funkcji, czy wręcz nie ma możliwości korzystania z niej w sposób dotychczasowy. Przykładem jest nieruchomość mieszkaniowa, która usytuowana w bezpośrednim sąsiedztwie powstającego lotniska lub wysypiska śmieci, traci możliwość pełnej realizacji swoich zadań, chociażby zapewnienia odpowiedniego komfortu życia. Złożenie roszczenia Mamy więc tu do czynienia z dwoma sytuacjami, gdzie właściciel bądź użytkownik wieczysty mogą skorzystać z roszczenia odszkodowawczego. Po pierwsze, gdy w efekcie działań planistycznych, korzystanie z nieruchomości lub jej części w dotychczasowy sposób, stało się niemożliwe lub istotnie ograniczone. Zamiast roszczenia odszkodowawczego można żądać wykupienia przez gminę nieruchomości lub jej części(art. 36 PlanZagospPrzestrzU). Istotny jest tu bezpośredni związek między określonym żądaniem a poniesiona szkodą. Poza tym, o czym warto wspomnieć, gmina może zaproponować nieruchomość zamienną. Po podpisaniu umowy zamiany między gminą, a właścicielem lub użytkownikiem wieczystym, wszelkie jego uprawnienia do pozostałych roszczeń wygasają. Po drugie, gdy właściciel lub użytkownik wieczysty nie skorzystał z powyższych roszczeń i zbył nieruchomość- może żądać odszkodowania równego obniżeniu wartości nieruchomości (art. 36 PlanZagospPrzetrzU). Wysokość odszkodowania w tym przypadku ustalana jest na dzień sprzedaży nieruchomości (art. 37 PlanZagospPrzetrzU). Przy czym, co istotne termin „zbycie” używany jest w ustawie w kontekście przeniesienia prawa własności w drodze czynności odpłatnej (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 marca 2011 r.). Obniżenie wartości nieruchomości obliczane jest pod kątem różnicy jej wartości, w okresie przed i po wejściu w życie nowego planu zagospodarowania przestrzennego. Poniesiona szkoda (czyli wspomniana wyżej różnica) zostaje określona przez uprawnionego rzeczoznawcę. Z jednej strony przepisy ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym nie narzucają właścicielowi lub użytkownikowi wieczystemu obowiązku powołania biegłego. Z drugiej zaś przyjmuje się, że zainteresowany podmiot, który kieruje wniosek do gminy o odszkodowanie (lub inne żądanie) z tytułu obniżenia wartości nieruchomości, powinien znać przybliżony rozmiar szkody. Poniesioną stratę oczywiście wskazuje we wniosku. Gmina natomiast wspólnie z poszkodowanym wybiera rzeczoznawcę, który dokona określonej wyceny nieruchomości. Trzeba podkreślić, że organ prowadzący postępowanie nie powinien wkraczać w kompetencje rzeczoznawcy oraz oceniać merytorycznej zasadności operatu (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 2 grudnia 2010 r.). Sąd ten uzasadnia, że organ prowadzący postępowanie nie posiada określonej wiedzy i wiadomości specjalnych, którymi dysponuje zawodowy biegły majątkowy. Oznacza to, że kompetencje gminy w tym zakresie należy ograniczyć do formalnej weryfikacji operatu szacunkowego. Nie należy jednak zapominać, że również sami poszkodowani nie mogą ingerować w zasadność opinii rzeczoznawcy. Jakakolwiek bowiem ingerencja zainteresowanych wpłynęłaby negatywnie na wartość dowodową dokumentu. Ostatecznie organy gminy decydują o wysokości przyznanego odszkodowania. Właściciele i użytkownicy wieczyści mają jednak możliwość domagania się w postępowaniu cywilnym kwoty wyższej od wskazanej w decyzji dotyczącej odszkodowania. Możliwość dochodzenia roszczenia odszkodowawczego jest ograniczona w czasie. Zgodnie z art. 37 ust. 3 PlanZagospPrzetrzU właściciel lub użytkownik wieczysty nieruchomości mają 5 lat na złożenie stosownego wniosku. Termin zaczyna biec od dnia, w którym plan miejscowy albo jego zmiana stały się obowiązujące. W wyroku z dnia 11 marca 2011 r. Sąd Najwyższy wskazał, że spór o odszkodowanie nie będzie mógł się toczyć przed sądem po upływie terminu zawitego do dochodzenia tego roszczenia. Tak więc upływ tego terminu będą brały sądy powszechne z urzędu (termin ten naturalnie nie podlega przywróceniu), co będzie z kolei stanowiło przesłankę do odrzucenia powództwa. Złożenie wniosku do odpowiedniego organu gminy przed upływem wspomnianego terminu przerywa jego bieg, co jest szczególnie istotne z punktu widzenia możliwości dochodzenia roszczenia odszkodowawczego przed sądem. Nie będzie już wtedy stanowił przeszkody upływ pięcioletniego terminu zawitego. Oprócz wyżej wspomnianego terminu do złożenia wniosku, w art. 37 ust. 9 PlanZagospPrzetrzU mamy określony kolejny, 6-miesięczny, w ramach którego gmina wykonuje obowiązek wyznaczony konkretnym roszczeniem. Uchybienie temu terminowi skutkuje możliwością ubiegania się odsetek od przyznanego odszkodowania. Konflikt interesów Jak już było wcześniej wspomniane gmina decydując się na zmianę miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego musi brać pod uwagę zarówno interes prywatny, jak i publiczny. Z perspektywy gminy każda chęć zagospodarowania w określony sposób przestrzeni może się wiązać z kolejnymi przeszkodami natury finansowej. Gmina oprócz uwzględnienia interesu prywatnych podmiotów musi bowiem brać pod uwagę ewentualne koszty: wycen nieruchomości oraz ewentualnych odszkodowań. Znane są przypadki, gdzie gmina – po przygotowaniu miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego do dalszego procedowania ( opinie komisji rady miejskiej, uchwała rady miejskiej), wycofuje się z jego realizacji, właśnie z powodu ewentualnych roszczeń odszkodowawczych, co do których wcześniej nie miała wiedzy. Z perspektywy inwestorów z kolei wszelkie zmiany w momencie wdrażania projektu mogą przynieść olbrzymie straty finansowe. Do tego należy dodać punkt widzenia okolicznych mieszkańców i każda zmiana planu staje się złożonym procesem. Oto przykład takiej sytuacji z perspektywy interesu inwestora. Otóż drobny deweloper nabył nieruchomość od gminy w drodze przetargu. Niezabudowana działka wielkości ok. 1500 m² była- według miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego- przeznaczona pod budownictwo mieszkaniowe, w zabudowie jedno i wielorodzinnej. Wysoką cenę działki miało zrekompensować wybudowanie dwóch kilkukondygnacyjnych domów wielorodzinnych. Biznesplan, przygotowany dla banku, umożliwił zaciągnięcie kredytu na inwestycję. Po zakupie i staraniach inwestora o wydanie pozwolenia na budowę we właściwych komórkach organizacyjnych, na skutek protestów sąsiadów, organy gminy przystąpiły do zmiany miejscowego planu. W następstwie wprowadzonej zmiany została dodana klauzula o braku możliwości wybudowania domu w drugiej linii zabudowy. W związku z tym została wstrzymana procedura wydania pozwolenia na budowę. Po zmianie miejscowego planu, inwestor mógł już wybudować jeden budynek i to znacznie mniejszy. Deweloper wystąpił więc o odszkodowanie z powodu znaczącego spadku wartości nieruchomości. Widać tu konflikt interesów między inwestorem, a okolicznymi mieszkańcami. W dodatku gmina z jednej strony chciała uwzględnić „szerszy” interes w miejscowym planie, ale z drugiej podważyła swoją wiarygodność jako partnera zaufania publicznego. Przykładów podobnych sytuacji jest więcej. Chociażby przypadek, gdzie zmiana miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego spowodowała, że zakupione działki gruntu pod zabudowę mieszkalną jednorodzinną (po wcześniejszym podziale większych działek, gdzie posadowione były w pierwszej linii zabudowy domy mieszkalne), stały się nieruchomością pozbawioną prawa zabudowy. Miejscowy plan wykluczał taką możliwość, ponieważ byłaby to zabudowa w drugiej i trzeciej linii. W analizie roszczeń odszkodowawczych należy wziąć pod uwagę również sytuację, gdzie stwierdzono nieważność miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. W takim przypadku osoba, która uzyskała odszkodowanie z powodów określonych w art. 36 PlanZagospPrzetrzU, będzie obowiązana do zwrotu równowartości odszkodowania. Nietrudno wyobrazić sobie trudności w wyegzekwowaniu wydanych na konkretny cel środków, pochodzących z uwzględnionego żądania. Kilka możliwości W razie uchwalenia nowego lub zmiany miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, właścicielowi albo użytkownikowi wieczystemu przysługuje szereg innych uprawnień. Według art. 101 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym: „Każdy, czyj interes prawny lub uprawnienie zostały naruszone uchwałą lub zarządzeniem podjętymi przez organ gminy w sprawie z zakresu administracji publicznej, może – po bezskutecznym wezwaniu do usunięcia naruszenia – zaskarżyć uchwałę lub zarządzenie do sądu administracyjnego.”. W ust. 2 cytowanego artykułu jest zastrzeżenie, że nie można dwukrotnie zaskarżyć tej samej uchwały. Tak więc po oddaleniu skargi, kolejna nie przysługuje. Można również wystąpić do organów gminy z wnioskiem o zmianę miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Jak widać uchwalenie lub zmiana miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego bardzo często wiąże się z odpowiadającymi temu roszczeniami po stronie prywatnej. Żądania te często przyjmują charakter wniosków o odszkodowanie, ponieważ jest to droga z dwóch powodów najpewniejsza. Po pierwsze dlatego, że wniesienie skargi do sądu administracyjnego nie daje gwarancji uwzględnienia jej. Po drugie dlatego, że pozostałe uprawnienia wiążą się niejednokrotnie z określonymi, dodatkowymi czynnikami. Przy wykupie nieruchomości lub jej części, właściciel musi wykazać istotne ograniczenie własnych uprawnień w stosunku do korzystania z tej nieruchomości. Z kolei przy wymianie, zawarcie stosownej umowy w głównej mierze zależy od dobrej woli organów gminy. Inwestycje strukturalne na cele publiczne zostały przez ustawodawcę uznane za tak istotne, że ich realizacja może odbywać się kosztem konstytucyjnej ochrony prawa własności prywatnej. Interes społeczny ma większą wagę, niż partykularny interes właścicieli nieruchomości. Zarówno konstytucja, jak i szereg ustaw pozwalają na wywłaszczenie nieruchomości pod warunkiem wypłaty odszkodowania na rzecz dotychczasowego właściciela nieruchomości. Jednym z celów, na które może zostać dokonane wywłaszczenie jest budowa dróg publicznych. Przez ostatnie 20 – 30 lat był to najczęstszy powód wywłaszczeń w treściAdd a header to begin generating the table of contentsSpecustawa drogowaWywłaszczenie nieruchomości na cele budowy dróg ekspresowych i autostrad odbywa się na gruncie Ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych, co do której potocznie używa się określenia Specustawa drogowa. Pozwala ona na przymusowe (wbrew woli właściciela) nabywanie nieruchomości na rzecz min. Skarbu Państwa, który w przypadku dróg krajowych reprezentuje Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad (GDDKiA). Ustawodawca założył, że interes społeczny jest w tym wypadku ważniejszy niż interes prywatny, dlatego wywłaszczenie może nastąpić tylko na cele publiczne. Wywłaszczenie stanowi wyjątek od konstytucyjnej ochrony prawa własności. Twoje mienie podlega wywłaszczeniu? Skotaktuj się z nami już na wczesnym etapie postępowania i uzyskaj nawet 28% wyższe społeczne przed wywłaszczeniemWywłaszczenie poprzedza szereg różnych czynności prawnych i faktycznych. Zwykle od momentu rozpoczęcia procedury do czasu budowy drogi upływa kilka, czasem kilkanaście lub nawet kilkadziesiąt lat. Jednym ze wczesnych etapów inwestycji jest prowadzenie tzw. konsultacji społecznych. Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad organizuje spotkania, o których zawiadamia za pośrednictwem władz lokalnych. Konsultacje społeczne mają charakter głosu doradczego. Wyrażenie sprzeciwu społecznego zwykle nie wpływa na odwołanie czy zmianę przebiegu inwestycji. Decyzja środowiskowa DŚU dla inwestycji drogowejBudowa drogi jest uznawana za inwestycję, która wywołuje znaczne oddziaływanie na środowisko. Aby takową móc realizować, niezbędne jest uzyskanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach zgody na realizację przedsięwzięcia. Decyzję wydaje regionalny dyrektor ochrony środowiska. Ten etap budowy drogi daje mieszkańcom regionu realny wpływ na inwestycję, dzięki możliwości złożenia odwołania od decyzji. Projektuj i budujObecnie większość dużych inwestycji drogowych realizowana jest w programie projektuj i buduj. Zakłada on, że Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad daje wytyczne funkcjonalne a wybrana w przetargu publicznym firma sama sporządza projekt wykonawczy. Zwykle na okres projektowy przeznacza się kilkanaście miesięcy, które zakończone są wnioskiem o wydanie decyzji ZRID. Decyzja ZRIDDecyzja ZRID wydawana jest na wniosek Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad przez właściwego miejscowo wojewodę. Od dnia złożenia wniosku wojewoda ma 90 dni na jej wydanie. O wszczęciu postępowania w zakresie wydania decyzji są informowane strony, a więc również wywłaszczeni. Czas pomiędzy wszczęciem postępowania a wywłaszczeniem warto wykorzystać na przygotowanie się do opuszczenia nieruchomości oraz wyceny. Decyzja o Zezwoleniu na Realizację Inwestycji Drogowej (decyzja ZRID) jest kluczowym momentem dla osoby dotkniętej wywłaszczeniem. To decyzja ZRID dokonuje podziału nieruchomości zgodnie z potrzebami inwestora, zmienia przeznaczenie nieruchomości, udziela pozwolenia na budowę, ale przede wszystkim przenosi własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa. Wszystkie te skutki wystąpią, kiedy decyzja stanie się ostateczna. Uzyskaj wyższe odszkodowanie dzięki usługom INLEGIS Kancelarie PrawnePorada prawna w sprawie prawna w sprawie wywłaszczenia wraz z analizą operatu obsługa postępowania w sprawie ustalenia wartości odszkodowania za wywłaszczeniRygor natychmiastowej wykonalności dla decyzji ZRIDDecyzji ZRID na wniosek inwestora (GDDKiA), w przypadkach uzasadnionych interesem publicznym, nadaje się rygor natychmiastowej wymagalności. W praktyce niemalże każda decyzja dla budowy dróg ekspresowych i autostrad jest zaopatrzona w rygor natychmiastowej wymagalności. Na podstawie decyzji ZRID z nadanym rygorem natychmiastowej wykonalności GDDKiA może wejść w natychmiastowe posiadanie objętych nią nieruchomości, mimo że nadal są własnością rolników. Wydanie wywłaszczonej nieruchomości. Premia 5 procent za wydanie dobrowolneSpecustawa drogowa przewiduje dodatkowy bonus dla osób, które dobrowolnie wydadzą nieruchomość na potrzeby inwestycji. Ważne:Dobrowolne wydanie nieruchomości musi być dokonane w terminie 30 dni od daty odebrania zawiadomienia o wydaniu decyzji ZRID. Musi ono być dokonane poprzez złożenie oświadczenia woli na piśmie do właściwego oddziału GDDKiA. Nie ma ono nic wspólnego z akceptacją wyceny. Premia zostanie przyznana również osobom, które się z nią nie zgadzają. Za dobrowolne wydanie nieruchomości odszkodowanie zostanie powiększone o dodatkowe pięć procent. Odszkodowanie za wywłaszczenie nieruchomości zajętych pod drogi publiczneWywłaszczenie nieruchomości dopuszczalne jest tylko za odszkodowaniem. Wysokość odszkodowania ustala w drodze decyzji ten sam organ, który wydał decyzję ZRID. W przypadku dróg krajowych jest nim wojewoda. Ważne:Odszkodowanie za wywłaszczenie nieruchomości zajętych pod drogi publiczne nie jest zapłatą ceny. Strony nie negocjują i nie spotykają się u notariusza. Jego wysokość ustalana jest jednostronnie przez organ. Strona ma wpływ na wysokość odszkodowania poprzez wnoszenie wniosków dowodowych oraz środków odwoławczych. Odszkodowanie zwykle jest ustalane i wypłacane po zajęciu nieruchomości (długo po) a najczęściej również po przejściu prawa własności. Wypłata odszkodowania nie jest warunkiem koniecznym do przejęcia nieruchomości. Zasada korzyści art. 134 Ustawy o gospodarce nieruchomościamiArtykuł 134 Ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami ustanawia tzw. zasadę korzyści. Na jego gruncie nieruchomość wyceniana jest zgodnie z dotychczasowym przeznaczeniem nieruchomości, o ile zmiana przeznaczenia nie powoduje wzrostu wartości. Zmiana przeznaczenia z rolnego na inwestycyjne na cele budowy drogi publicznej zwykle powoduje znaczny wzrost wartości. Niestety w orzecznictwie pojawił się rozłam w kwestii interpretacji brzmienia art. 134. Dotychczasowe rozumienie zasady korzyści to: jeśli na skutek wywłaszczenia nieruchomości doszło do wzrostu jej wartości, to odszkodowanie należy ustalać wg. wartości rynkowej zgodnej z przyszłym przeznaczeniem. Najczęściej z taką sytuacją mamy do czynienia przy wywłaszczeniu gruntów rolnych. Jeśli grunty rolne na rynku lokalnym są warte 5 złotych za metr kwadratowy a grunty drogowe 25 złotych za metr kwadratowy, to odszkodowanie ustalamy zgodnie z przeznaczeniem drogowym. W 2019 roku pojawiło się orzecznictwo, które nie jest póki co powszechne, wskazujące na to, że treść zasady korzyści precyzuje rozporządzenie w sprawie zasad wyceny. Precyzowanie ma polegać na tym, że nie porównuje się do gruntów o wyższej wartości, tylko powiększa dotychczasową wartość o maksymalnie 50%. Skutki są ogromne: powiększenie przeciętnej wartości gruntów rolnych, czyli 5 złotych, o 50% daje kwotę 7,50 złotego – przeciętna wartość gruntów drogowych wynosi 25 złotych za metr opisane okoliczności wskazują na to, że odszkodowanie za tą samą nieruchomość, położoną poza obszarem zabudowanym, o powierzchni 5000 metrów kwadratowych, może zostać ustalone na poziomie 37 500 złotych lub na poziomie 200 000 złotych. Potwierdza to praktyka. Większość osób dotkniętych wywłaszczeniem nie ma takiej gruntu pod drogi 2021Nieruchomości gruntowe o przeznaczeniu drogowym mogą być, i bywają, przedmiotem sprzedaży. Transakcji nieruchomościami nabywanymi na cele drogowe jest niewiele, w szczególności od czasu wejścia w życie specustawy drogowej. Ten stan niesie ze sobą ważkie konsekwencje, o których mowa w treści poniżej. Przeznaczenie nieruchomości pod drogiPrzeznaczenie nieruchomości gruntowej wynika z dokumentów planistycznych, w pierwszej kolejności z uchwalanego przez radę gminy planu zagospodarowania przestrzennego. Przeznaczenie nieruchomości w planie zagospodarowania przestrzennego determinuje możliwy cel, na który nieruchomość może zostać wykorzystana. Nieruchomość może mieć przeznaczenie pod zabudowę mieszkaniową jednorodzinną, na cele prowadzenia działalności gospodarczej, na cele rolnicze, na cele drogowe i inne. Przeznaczenie drogowe nieruchomości może również wynikać z decyzji określającej lokalizację drogi, np. decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej (ZRID). W przypadku objęcia nieruchomości decyzją ZRID, jej treść ma pierwszeństwo przed planem zagospodarowania przestrzennego. Decyzja ZRID zmienia w tym zakresie treść planu zagospodarowania nieruchomościami przeznaczonymi na cele drogoweAby umożliwić korzystanie z nieruchomości na cele budowlane, niezbędne jest istnienie dróg. Nie każda nieruchomość ma bezpośredni dostęp do drogi publicznej. Czasem dostęp do działki realizowany jest drogą wewnętrzną ustanowioną na nieruchomościach prywatnych. Duże działki przeznaczone na hale produkcyjne, magazynowe, czy osiedla posiadają własną komunikację wewnętrzną. Takie nieruchomości są przedmiotem sprzedaży. Strony umowy części nieruchomości o przeznaczeniu drogowym traktują jako służebne w stosunku do podstawowych funkcji. Często nie wyodrębniają w ofercie ani w akcie notarialnym ich realnej wartości, traktując je jako składową. Akty notarialne, w których sprzedaży podlega wyłącznie grunt drogowy, mają najczęściej miejsce podczas tworzenia dróg publicznych. Kupującym w tym wypadku jest podmiot publiczny, tj. gmina, powiat, województwo, Skarb Państwa itd. Podmioty publiczne mają prawo dokonywać zakupu nieruchomości na wolnym rynku z uwzględnieniem rygorów związanych z wydatkowaniem środków publicznych. Ten tryb nabycia jest wykorzystywany rzadko, ponieważ prostszym jest użycie specustawy drogowej i dokonanie wywłaszczenia. Wyżej opisane okoliczności, tj. niewielka ilość transakcji, ich służebny charakter oraz ograniczona ilość uczestników rynku (działki przeznaczonej na budowę drogi publicznej nie będzie chciał nabyć inwestor prywatny), powodują, że przedmiotowe transakcje tracą charakter rynkowy. W normalnych warunkach rynkowych powinien istnieć więcej niż jeden podmiot zainteresowany sprzedażą i więcej niż jeden podmiot zainteresowany zakupem. Wtedy możliwe są właściwe negocjacje. Wysokość cen gruntów pod drogiZe względu na wyżej opisane czynniki, ceny gruntów pod drogi nie mają tak stabilnego i przewidywalnego charakteru, jak ceny gruntów budowlanych, inwestycyjnych, czy rolnych. Na cele publiczne najczęściej nabywane są nieruchomości o bardzo małej powierzchni, np. na poszerzenie skrzyżowania, budowę zatoczki autobusowej itd. Duże inwestycje realizowane są poprzez wywłaszczenie, a nie zakup. Ze względu na to, że transakcje opiewają na małe wartości, strony nie prowadzą tak zaciekłych negocjacji. Na wysokość ceny wpływają lokalne relacje konkretnego mieszkańca z władzą lub z góry ustalona polityka cenowa. Doświadczonych obserwatorów rynku nie dziwią, wynikające z tego, znaczne rozbieżności cenowe. Czasem nawet na rynku lokalnym zdarzają się transakcje podobnymi nieruchomościami o znacznych różnicach w wartości. A już oczywistym są różnicę pomiędzy gminami, powiatami lub regionami kraju. Najniższe transakcje drogowe odbywają się za symboliczną złotówkę, ale te nie powinny być w żadnym wypadku traktowane jak rynkowe. Zazwyczaj grunty o przeznaczeniu drogowym mają wartość wyższą, niż grunty rolne, ale niższą niż nadające się do zabudowy kubaturowej. Przeciętne ceny gruntów pod drogi w obszarach niezurbanizowanych (rolniczych) wahają się pomiędzy 10 a 40 złotych za metr kwadratowy. Zdarza się, że konkretny rynek lokalny odchyla się w jedną bądź drugą stronę. Skrajne wartości obserwowane przez autora mieszczą się w widełkach pomiędzy 5 a 70 złotych za metr kwadratowy. Jak widać, różnice są ogromne, i rzadko stoi za nimi jakiekolwiek racjonalne uzasadnienie. Najczęstszą przyczyną różnic są jednostronne decyzje kupujących, którzy w przypadku niezgody sprzedającego mogą wykorzystać przymus wynikający ze specustawy. Im bardziej zurbanizowane obszary, tym bardziej wzrastają ceny nieruchomości, również drogowych. W małych miasteczkach ceny kształtują się na poziomie 30 – 60 złotych za metr kwadratowy, w większych dochodzą do 100 złotych za metr kwadratowy a w metropoliach potrafią osiągać po kilkaset złotych za metr kwadratowy. Zawsze są to wartości niższe niż gruntów, które mogą być wykorzystane do budowy domów, mieszkań, biurowców, czy hal produkcyjnych. Wartości transakcyjne nie są wrażliwe na upływ czasu i trudno obserwować w nich trend czasowy. Ceny gruntu pod drogi w 2021 roku były podobne do cen gruntu pod drogi w roku 2020 i w latach poprzednich. Czy wiesz, że … po wypłacie odszkodowanie nie jest już możliwe odwołanie od ustalonej wartości? Ostatnie momenty na podjęcie działań w obronie własnego interesu, to informacja o wartości wyceny i decyzja ustalająca odszkodowanie. Na odwołanie masz tylko 14 wartości rynkowej nieruchomości drogowejWartość rynkową nieruchomości ustala się w odniesieniu do cen transakcyjnych nieruchomości podobnych. Uprawnionym do określenie wartości rynkowej nieruchomości, również tej o przeznaczeniu drogowym, jest rzeczoznawca majątkowy. Większość rzeczoznawców majątkowych nie ma doświadczenia z podobnymi wycenami. Najczęstszą przyczyną sporządzania operatu szacunkowego nieruchomości jest potrzeba ustalenia wartości rynkowej zabezpieczenia banku dla celów kredytowych. Rzeczoznawcy wyceniają mieszkania, działki budowlane, domy, lokale użytkowe itp. Bez doświadczenia na specyficznym rynku nieruchomości drogowych, przy dużej rozbieżności w cenach, małej ilości transakcji, trudności w określeniu cech rynkowych decydujących o wartości, bardzo łatwo o błędy. Niejednokrotnie można spotkać się z sytuacjami, w których dwóch różnych rzeczoznawców, wyceniając tą samą nieruchomość, osiąga skrajnie różne wyniki, np. 100 000 złotych jedna wycena a 300 000 złotych inna wycena. Czasem trudno ocenić, który z rzeczoznawców był bliższy dokonywania wyceny gruntów pod drogiGrunty przeznaczone pod drogi publiczne rzadko znajdują nabywców nie będących podmiotami publicznymi. Rzadko również podmiot publiczny posługuje się wyceną, aby dokonać dobrowolnej transakcji zakupu u notariusza. Najczęściej nieruchomość wyceniana jest w postępowaniu zmierzającym do ustalenia odszkodowania. Odszkodowanie należy się z tytułu utraty prawa własności, użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego oraz obciążenia nieruchomości prawem zależnym. Sytuacja taka może mieć miejsce na gruncie specustawy, Ustawy o gospodarce nieruchomościami lub innych ustaw. Odszkodowanie należy się również obecnemu właścicielowi z tytułu obniżenia wartości nieruchomości na skutek zmiany przez gminę miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. W każdym z tych przypadków organ powoła uprawnionego rzeczoznawcę majątkowego do sporządzenia wyceny utraconego prawa. Ustalenie wartości utraconego prawa może zlecić również sam poszkodowany. Pierwszym celem takiego działania, będzie ustalenie obiektywnej bądź optymalnej wartości nieruchomości. Bez takiej wiedzy niemożliwe jest określenie, czy rzeczoznawca działający na zlecenie organu nie popełnił błędu, skutkującego zaniżeniem wartości odszkodowania. Operat szacunkowy sporządzony na zlecenie strony postępowania może być dowodem w sprawie o ustalenie odszkodowania. W świetle obowiązujących przepisów, jest to dowód równorzędny do tego, który został sporządzony na zlecenie organu. Profesjonalnie sporządzony operat, autorstwa kompetentnego rzeczoznawcy, może skutecznie ochronić interes osoby dotkniętej wywłaszczeniem lub zmianą planu zagospodarowania przestrzennego; szczególnie jeśli zostanie prawidłowo użyty przez kancelarię prawną. Jak podwyższyć odszkodowanie za wywłaszczenie pod drogi?Wycena nieruchomości dokonana przez rzeczoznawcę majątkowego działającego na zlecenie wojewody nie zawsze oddaje realną wartość nieruchomości. Bardzo często dochodzi w ten sposób do zaniżenia wartości odszkodowania. Aby się przed taką sytuacją bronić, trzeba podejmować na odpowiednich etapach właściwe działania:Ustalić obiektywną i prawidłową wartość nieruchomości. Najlepiej poprzez zlecenie alternatywnego operatu szacunkowego wyspecjalizowanemu rzeczoznawcy majątkowemu. Sprawdzić prawidłowość operatu sporządzonego na zlecenie wojewody pod kątem: ustalonych cech cenotwórczych nieruchomości wycenianej, zbadanego rynku nieruchomości podobnych, zastosowanej metodologii i wyliczeń itd. Złożyć zarzuty do operatu sporządzonego na zlecenie wojewody. Składać własne wnioski dowodowe, w tym operat szacunkowy sporządzony na zlecenie wywłaszczonego. Rozważyć ocenę operatu przez uprawnione stowarzyszenie rzeczoznawców majątkowych. Wnosić o przeprowadzenie rozprawy w postępowaniu administracyjnym. Wnosić środki odwoławcze. Wymieniony powyżej katalog nie wyczerpuje wszystkich możliwych działań wpływających na słuszne odszkodowanie. Środków należy używać adekwatnie do działań organu, wartości nieruchomości wycenianej oraz zamierzonych do osiągnięcia celów. Postępowaniem o ustalenie odszkodowania można świadomie zarządzać tylko, jeśli posiada się duże doświadczenie i interdyscyplinarną w postępowaniu administracyjnym o ustalenie odszkodowania za wywłaszczenieKodeks postępowania administracyjnego dopuszcza zawarcie ugody pomiędzy stronami postępowania posiadającymi przeciwstawne interesy. Podmiotem posiadającym przeciwstawny do wywłaszczonego interes jest Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad. To ta instytucja jest płatnikiem odszkodowania, więc zależy jej na możliwie najniższej wartości. Zawarta ugoda zatwierdzana jest przez wojewodę. . Aby zawrzeć ugodę obie strony muszą być zgodne. Niestety GDDKiA rzadko wyraża wolę w tym zakresie. W praktyce możliwość taka istnieje tylko wyjątkowo w najbardziej drażliwych sprawach: tam gdzie dochodzi do wywłaszczenia nieruchomości zamieszkałej (domu) lub gdy długotrwałe postępowanie administracyjne nie może być zakończone ze względu na błędy kolejnych rzeczoznawców majątkowych. Składanie wniosku o przeprowadzenie rokowań w pozostałych przypadkach tylko wydłuży postępowanie. Odwołanie od decyzji wojewody ustalającej wysokość odszkodowania za wywłaszczenieOdwołanie od decyzji wojewody ustalającej wartość odszkodowania może złożyć wywłaszczony lub GDDKiA. Odwołanie od decyzji wojewody ustalającej wartość odszkodowania może złożyć wywłaszczony lub GDDKiA. Odwołanie składa się w terminie czternastu dni od daty doręczenia stronie decyzji. Odwołanie składa się za pośrednictwem wojewody do ministra właściwego do spraw budownictwa, planowania i zagospodarowania przestrzennego oraz mieszkalnictwa. Minister zaskarżoną decyzję może uchylić i przekazać do ponownego rozpoznania, zmienić lub utrzymać w mocy. Aby osiągnąć zamierzony skutek nie wystarczy niezadowolenie strony. Decyzji trzeba zarzucić naruszenie prawa. Zaliczka na poczet odszkodowania za wywłaszczenieW toku postępowania stronie może zostać wypłacona zaliczka na poczet odszkodowania w wysokości 70% ustalonej wartości nieruchomości. Ustawodawca chciał w ten sposób zapewnić stronie możliwość realnej obrony swoich interesów bez konieczności długotrwałego oczekiwania na środki. Ważne:Zaliczka wypłacana jest tylko na wniosek strony w terminie 30 dni od daty złożenia wniosku. Zaliczka może być wypłacona tylko po ustaleniu odszkodowania, czyli po wydaniu decyzji przez wojewodę. Wniosek o zaliczkę należy złożyć również gdy decyzja ZRID nie jest ostateczna, nawet jeśli nie składamy odwołania. GDDKiA nie może odmówić wypłaty zaliczki. Wypłata odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomośćAby doszło do wypłaty odszkodowania za wywłaszczenie muszą być łącznie spełnione dwa warunki:Ostateczna decyzja ZRID. Ostateczna decyzja ustalająca odszkodowanie. Poszczególne oddziały GDDKiA mają różne praktyki w zakresie weryfikacji właściwego do wypłaty rachunku bankowego. Czasami żądają podpisów uwierzytelnionych lub potwierdzeń z banku. Żaden przepis GDDKiA do tego nie upoważnia, ale konsekwencją może być odmowa wypłaty i przekazanie środków do depozytu sądowego. Terminy ustalenia odszkodowania za wywłaszczenieTerminy wynikające z przepisów prawa są bardzo optymistyczne: 30 dni na ustalenie odszkodowania od decyzji ostatecznej bez rygoru natychmiastowej wymagalności, 60 dni na ustalenie odszkodowania od daty nadania decyzji rygoru natychmiastowej wymagalności i 30 dni na rozpatrzenie odwołania. Realne terminy liczy się w miesiącach: w większości przypadków sześć miesięcy lub więcej w pierwszej instancji. Składając środki odwoławcze od daty wywłaszczenia do dnia wypłaty odszkodowania mija kilkanaście lub więcej miesięcy. Przewlekłość i bezczynność organu ustalającego wysokość odszkodowania za wywłaszczenieNiedotrzymywanie ustawowych terminów bardzo często ma związek z niewywiązywaniem się przez organ z nałożonych na niego obowiązków. Może dochodzić do dwóch rodzajów naruszeń prawa:Bezczynności organu: sytuacji, w której nie są podejmowane żadne czynności zmierzające do załatwienia sprawy. Przewlekłości postępowania: sytuacji, w której podejmowane czynności mają charakter pozorny i nie zmierzają do załatwienia sprawy. W obu przypadkach możemy złożyć ponaglenie do organu wyższej instancji a jeśli takowe nie wywoła zamierzonego skutku skargę do sądu administracyjnego na bezczynność lub przewlekłość. Jeśli do takiego stanu doszło z rażącym naruszeniem prawa, właściwy organ przyzna wywłaszczonemu dodatkową sumę pieniężną. Stwierdzenie bezczynności lub przewlekłości z rażącym naruszeniem prawa otwiera również drogę do naprawienia poniesionej w ten sposób szkody. Podatek VAT od odszkodowania za wywłaszczenieKKwestia podatku VAT od odszkodowania za wywłaszczenie od lat nie jest jednoznacznie rozstrzygnięta. Wątpliwości biorą się z faktu, że decyzja ZRID równocześnie zmienia przeznaczenie gruntu oraz przenosi jego własność. W orzecznictwie występują trzy dominujące koncepcje:Zbyciu podlega grunt inwestycyjny na cele budowy drogi, który w przeciwieństwie do gruntów rolnych nie podlega przedmiotowemu zwolnieniu z VAT, więc należny podatek wynosi 23%. Zbyciu podlega grunt inwestycyjny, ale rolnik nie zajmujący się profesjonalnie obrotem nieruchomościami, więc transakcja jest wyłączona z opodatkowania VAT. Zbyciu podlega grunt rolny, więc przedmiotowo zwolniony jest z podatku od towarów i usług VAT. Nie ma wątpliwości, że odszkodowanie nie zostanie o VAT powiększone. Ustalona kwota jest kwotą brutto, choć w trakcie wyceny do porównań przyjmuje się wartości netto. Pewność co do podatku VAT można mieć tylko po uzyskaniu indywidualnej interpretacji podatkowej. Występując o nią warto się zabezpieczyć profesjonalistą na wypadek konieczności złożenia środków odwoławczych od decyzji. Postępowanie sądowe w zakresie ustalenia odszkodowania za wywłaszczenieUstalenie odszkodowania za wywłaszczenie odbywa się na drodze administracyjnej. W przypadku dróg krajowych organem właściwym jest wojewoda, organem odwoławczym jest minister właściwy do spraw budownictwa, planowania i zagospodarowania przestrzennego oraz mieszkalnictwa. Dopiero decyzja ministra może być zaskarżona na drodze sądowo – administracyjnej. W pierwszej kolejności przysługuje skarga do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego a środki zaskarżenia od niej składane są do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wykup resztówkiUstawodawca nakłada na Generalną Dyrekcję Dróg Krajowych i Autostrad obowiązek wykupu części nieruchomości powstałych po podziale na skutek wydania decyzji ZRID, które nie nadają się do wykorzystania na dotychczasowe cele. Wykup resztówki następuje na wniosek wywłaszczonego. Proste wytyczne oczywiście podlegają interpretacji. GDDKiA nie jest zainteresowana zakupem gruntów, które nie służą realizacji inwestycji drogowej, więc zwykle wydaje decyzje odmowne. Najczęściej kryterium oceny jest wielkość pozostałej części działki i wykupowane są tylko te najmniejsze. Grunty wykupowane jako resztówki nie korzystają z zasady korzyści określonej w art. 134 Ustawy o gospodarce nieruchomościami, więc ich wartość określa się zgodnie z przeznaczeniem rolnym. Spory w tym zakresie rozstrzygane są na drodze z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji nwestycji w zakresie dróg z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Prawo własności jest przez ustawodawcę konstytucyjnie chronione. Sama konstytucja pozwala na naruszenie prawa własności, w wyjątkowych wypadkach, uzasadnionych innymi wyższymi wartościami społecznymi. Wywłaszczenie nieruchomości, czyli odjęcie przedmiotowego prawa, dozwolone jest tylko na cele publiczne. Założeniem Państwa, dopuszczającego wywłaszczenie, jest przedłożenie dobra ogółu ponad dobrem partykularnym jednostki. Przesłanki i podstawy prawne wywłaszczenia Konstytucja RP tylko wskazuje na możliwość wywłaszczenia z prawa własności nieruchomości. Szczegółowa podstawa prawna znajduje się w Ustawie z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami oraz całej liście specustaw. Specustawy pozwalają na realizację inwestycji poszczególnych kategorii, np. specustawa drogowa (Ustawa z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych), specustawa kolejowa (Ustawa z dnia 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym), specustawa przeciwpowodziowa (Ustawa z dnia 8 lipca 2010 r. o szczególnych zasadach przygotowania inwestycji w zakresie inwestycji przeciwpowodziowych) lub realizację jednej strategicznej inwestycji, np. specustawa w sprawie przekopu Mierzei Wiślanej (Ustawa z dnia 24 lutego 2017 r. o inwestycjach w zakresie budowy drogi wodnej łączącej Zalew Wiślany z Zatoką Gdańską), czy specustawa w sprawie budowy Centralnego Portu Komunikacyjnego (Ustawa z dnia 10 maja 2018 r. o Centralnym Porcie Komunikacyjnym). Wszystkie podstawy prawne wskazują na dwie niezbędne przesłanki wywłaszczenia: wywłaszczenie może nastąpić tylko i wyłącznie na cele publiczne oraz za odszkodowaniem. Cele publiczne są określeniem, które zwykle nie budzi wątpliwości interpretacyjnych. Są nimi inwestycje drogowe, inwestycje przeciwpowodziowe, inwestycje sieciowe (elektryczne, gazowe, wodociągowo – kanalizacyjne), inwestycje kulturalne lub sakralne. Niemniej jednak byłych właścicieli bulwersuje fakt odbierania im prawa własności, celem zrealizowania przez dewelopera inwestycji komercyjnej. A takim również towarzyszą wywłaszczenia na cele budowy niezbędnej infrastruktury. Wywłaszczenie następuje na skutek jednostronnej decyzji uprawnionego organu, tj. starosty powiatowego lub wojewody. O wydanie decyzji lokalizacyjnej wnioskuje inwestor realizujący cele publiczne, np. gmina, marszałek województwa, jednostki Skarbu Państwa takie jak Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad. Podstawową formą wywłaszczenia jest odjęcie prawa własności osobie, której ono przysługiwało. Wywłaszczenie następuje na rzecz Skarbu Państwa, zwykle reprezentowanego przez wyspecjalizowane jednostki organizacyjne lub spółki celowe, lub na rzecz właściwej jednostki samorządu terytorialnego. Nieruchomość przejmowana jest w całości lub w części, zgodnie z potrzebami inwestora, np. w granicach pasa drogowego. Jeśli wywłaszczeniu podlega część nieruchomości, to decyzja lokalizacyjna dokonuje również podziału geodezyjnego. Jeśli, pozostała po podziale, część nieruchomości nie nadaje się do wykorzystania na dotychczasowe cele, to wywłaszczony może wnioskować o wykup pozostałej części, jako tzw. resztówki. Strony porozumiewają się w zakresie warunków wykupu, a w przypadku braku zgody wywłaszczonemu przysługuje powództwo sądowe o wykup nieruchomości resztującej. Analogicznym do wywłaszczenia prawa własności nieruchomości, jest wywłaszczenie prawa wieczystego użytkowania. Wywłaszczeniu mogą podlegać również ograniczone prawa rzeczowe, takie jak służebność drogi koniecznej, czy służebność dożywocia. Decyzja lokalizacyjna może ponadto ustanawiać ograniczenia w użytkowaniu nieruchomości. Może to być ograniczenie w czasie, np. zajęcie nieruchomości na czas realizacji inwestycji (dla budowy zaplecza logistycznego, czy drogi tymczasowej) lub trwałe ograniczenie w korzystaniu z nieruchomości i ustanowienie służebności, np. przesyłu. W wypadku zajęcia czasowego, nieruchomość winna być zwrócona właścicielowi po wcześniejszym przywróceniu do stanu sprzed zajęcia. W przypadku ustanowienia służebności, nieruchomość pozostanie trwale obciążona. Właściciel będzie musiał respektować ograniczenia w zabudowie oraz udostępniać nieruchomość na potrzeby usuwania awarii lub remontów. Wywłaszczenie nieruchomości – procedura postępowania Postępowanie w sprawie wywłaszczenia toczy się w trybie administracyjnym. Właściwym organem jest starosta powiatowy lub wojewoda. Organ wszczyna postępowanie na wniosek inwestora. Do wywłaszczenia dochodzi w drodze decyzji. Najczęściej jest to zbiorcza decyzja, obejmująca swoim oddziaływaniem więcej niż jedną nieruchomość – czasem kilkaset nieruchomości. Decyzja wywołuje szereg skutków prawnych, takich jak: podział nieruchomości zgodnie z potrzebami inwestora, zmiana przeznaczenia nieruchomości zgodnie z celem inwestycyjnym, pozwolenie na budowę, a przede wszystkim przeniesienie prawa własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa lub właściwej jednostki samorządu terytorialnego. Decyzji lokalizacyjnej często towarzyszy rygor natychmiastowej wykonalności, który pozwala na objęcie posiadania nieruchomości, zanim decyzja stanie się ostateczna lub prawomocna. Każdemu z wywłaszczonych przysługuje prawo do odwołania się od decyzji organu, która pozbawia ich prawa własności. Aby odwołanie odniosło oczekiwany skutek, organ wyższego szczebla musi stwierdzić, że decyzja została wydana z naruszeniem prawa. Do naruszenia prawa doszłoby, gdyby wywłaszczenie nie miało realizować celu publicznego. Naruszeniem prawa będzie niedopatrzenie przez organ pierwszej instancji szeregu obowiązków formalnych, takich jak uzyskanie decyzji środowiskowych, czy przeprowadzenie konsultacji społecznych. Jeśli do takich niedopatrzeń się dopuszczono, to zwykle inwestor po uchyleniu decyzji, składa nowy wniosek. Wygrana nie ma zatem trwałego charakteru. Odszkodowanie za wywłaszczenie nieruchomości pod drogę Odszkodowanie za wywłaszczenie nieruchomości również ustalane jest w toku decyzji administracyjnej, po przeprowadzeniu postępowania gabinetowego. Kodeks administracyjny umożliwia stronom zawarcie ugody, a niektóre specustawy nakazują stronom przeprowadzenie rokowań, ale realnie zawarte ugody są rzadkością. Należy pamiętać, że inwestor jest podmiotem publicznym, wydatkuje środki publiczne i obejmuje go dyscyplina finansów publicznych. Ugoda nie może mieć zatem charakteru w pełni swobodnego. Musi poprzedzać ją wycena dokonana przez uprawnionego rzeczoznawcę majątkowego, a biorąc pod uwagę, że organ musi powołać drugiego, jeśli do ugody nie dojdzie, to byłoby to mnożeniem kosztów. Inwestorzy zwykle nie podejmują inicjatywy ugodowej, jeśli ustawa wprost nie nakłada na nich takiego obowiązku. Jeśli strony nie zgłoszą chęci zawarcia ugody, to postępowanie w zakresie ustalenia odszkodowania inicjuje i prowadzi ten sam organ, który wydał decyzję wywłaszczeniową: starosta powiatowy lub wojewoda. Organ powołuje uprawnionego rzeczoznawcę majątkowego, ten sporządza operat szacunkowy ustalający rynkową wartość odjętego prawa. Nie licząc drobnych bonusów, to do wartości rynkowej nieruchomości sprowadza się wysokość odszkodowania. Ustawodawca nie przewiduje pełnej kompensacji szkód. Odszkodowanie w szczególności nie obejmuje utraconych dochodów, poczynionych nakładów, utraty wartości nieruchomości na skutek podziału. Jeśli strony pozostają bierne, to organ ustali odszkodowanie na podstawie złożonego mu operatu szacunkowego. Wywłaszczony, działając jako strona postępowania, ma prawo aktywnie chronić swój interes. Wywłaszczony może zapoznawać się ze zgromadzonym materiałem dowodowym, wypowiadać się co do zgromadzonego materiału, składać własny materiał dowodowy, a w ostateczności wnosić środki odwoławcze. Odwołanie od decyzji ustalającej wysokość odszkodowania wnosi się do organu wyższego szczebla. Jeśli ta decyzja również nie jest satysfakcjonująca, stronie przysługuje prawo do złożenia skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego, a w ostateczność skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Postępowania takie trwają długo, ale czasem strona nie ma wyboru. Możliwe jest również ponaglanie organu, a w przypadku braku skutku, złożenie skargi na przewlekłość postępowania lub bezczynność organu. Jeżeli potrzebują Państwo pomocy prawnej w zakresie spraw związanych z odszkodowaniem za wywłaszczanie nieruchomości, zapraszamy do kontaktu telefonicznego z INLEGIS Kancelarie Prawne - tel. 502-453-699 lub przez formularz kontaktowy na stronie - Kancelaria świadczy usługi prawne na terenie całego kraju. Tekst zewnętrzny, artykuł partnera

wniosek o odszkodowanie z tytułu utraty wartości nieruchomości